نمایه مقاله به فرایندی گفته می شود که طی آن اطلاعات علمی مقاله، مانند عنوان، نویسندگان، چکیده، کلید واژه ها و مشخصات انتشار، در یک پایگاه علمی ثبت و توسط دیگر پژوهشگران قابل جست وجو می شود. اصطلاح ایندکس مقاله نیز به همین فرایند اشاره دارد. بنابراین نمایه سازی معادل فارسی ایندکس مقاله است و این دو اصطلاح از نظر مفهوم تفاوت اساسی ندارند. به زبان ساده تر، یعنی مقاله شما پس از انتشار در پایگاه های علمی معتبر مانند ISI، Scopus، PubMed، SID یا مگ ایران ثبت و قابل جست و جو می شود. در نتیجه، افراد بیشتری مقاله شما را می بینند، احتمال دریافت استناد افزایش پیدا می کند و اعتبار علمی پژوهشتان بیشتر می شود.
البته من سعی کردم در بالا به زبان کاملا ساده نمایه مقاله را معرفی کنم، اگر به دنبال پاسخ تخصصی به سوال نمایه مقاله چیست هستید باید ادامه مقاله را مطالعه کنید.
نمایه مقاله چیست؟
نمایه مقاله به این معنی است که پایگاه های علمی مختلف ایران و جهان مانند ISI، اسکوپوس، پابمد، دوج (doj) و دیتابیس های فارسی مثل sid ، iranmadex، magiran و … مقالات نوشته شده توسط شما را به عموم مردم نمایش دهند. البته این اتفاق توسط ژورنال های این پایگاه های داده اتفاق می افتد، بنابراین قبل از اینکه مقاله شما نمایه شود، باید چک کنید ببینید که ژورنالی که انتخاب کرده اید نمایه شده است یا نه.
به زبان ساده تر اول باید خود ژورنال نمایه شده باشد تا بتواند مقاله شما را هم نمایه کند. در مقاله “نحوه بررسی اعتبار مجلات isi” بصورت کامل نحوه چک کردن نمایه ژورنال و اعتبار سنجی آن ها را آموزش داده ایم.
تفاوت نمایه مقاله و نمایه نشریه چیست؟
نمایه نشریه یعنی خودِ مجله در پایگاه‌هایی مثل اسکوپوس یا ISI به‌عنوان یک منبع معتبر شناخته شده است. اما نمایه مقاله یعنی مقاله‌ی شما به‌طور خاص در آن پایگاه ثبت و قابل جست‌وجو شده است. به زبان ساده، نمایه نشریه شرط لازم است، اما نمایه مقاله همان اتفاقی است که باعث دیده‌شدن واقعی کار شما می‌شود.
آیا ایندکس با نمایه چیز متفاوتی است؟
همان طور که اشاره شد، نمایه و ایندکس به یک فرآیند اشاره دارند. نمایه معادل فارسیِ واژه انگلیسی Index است و به همین دلیل در متون علمی فارسی هر دو اصطلاح به جای هم به کار می روند. در مرحله نمایه شدن، معمولاً یک شناسه یکتا مانند DOI به مقاله اختصاص می یابد که ردیابی و ارجاع به آن را در آینده ساده تر می کند. به همین دلیل است که در بسیاری از سایت ها و مقالات فارسی، این دو واژه بدون تمایز خاصی در کنار هم یا جایگزین یکدیگر دیده می شوند.
کاربرد های نمایه سازی مقاله
نمایه شدن پژوهش شما در پایگاه های علمی معتبر، باعث می شود دسترسی به آن برای پژوهشگران آسان تر شود و فرصت بیشتری برای دیده شدن، استناد و تقویت رزومه علمی شما ایجاد کند.
دیده شدن در سطح بین المللی
قرار گرفتن مقاله در پایگاه های علمی معتبر، دسترسی پژوهشگران از کشورهای مختلف به آن را آسان تر می کند و می تواند فرصت مطالعه و ارجاع به پژوهش را افزایش دهد.
افزایش احتمال استناد
دسترسی آسان تر به مقاله در منابع علمی معتبر، امکان استفاده و ارجاع سایر پژوهشگران به آن را بیشتر می کند و در بلند مدت می تواند بر شاخص هایی مانند h–index اثر بگذارد.
تقویت سوابق دانشگاهی و پژوهشی
مقالات منتشرشده در نشریات معتبر ممکن است در فرآیندهایی مانند ارتقای مرتبه علمی، جذب هیئت علمی یا ارزیابی پژوهشی مورد توجه قرار گیرند. البته میزان امتیاز به مقررات هر دانشگاه یا سازمان بستگی دارد.
کمک به شرایط فارغ التحصیلی
در برخی دانشگاه ها و رشته ها، ارائه یا انتشار مقاله بخشی از الزامات پایان نامه و رساله است. این شرایط بر اساس دانشگاه، مقطع و آیین نامه مربوطه متفاوت است.
تقویت رزومه علمی
وجود مقالات معتبر در CV می تواند هنگام درخواست پذیرش تحصیلی، بورسیه، فرصت مطالعاتی یا همکاری های پژوهشی، بخشی از سابقه علمی فرد را نشان دهد.
افزایش اعتبار در دریافت حمایت پژوهشی
سابقه انتشار در مجلات معتبر می تواند یکی از معیارهای ارزیابی سوابق پژوهشگران در برخی فرآیندهای دریافت گرنت و حمایت های پژوهشی باشد.
نمونه نمایه مقاله
برای اینکه مفهوم نمایه شدن مقاله بهتر روشن شود، بهتر است یک نمونه واقعی را ببینیم. در تصویر زیر، یک مقاله در پایگاه PubMed نمایش داده شده و اطلاعاتی مانند عنوان مقاله، نویسندگان، نام نشریه، PMID و DOI آن قابل مشاهده است.
نحوه پیدا کردن مقالات نمایه شده
برای این کار منابع زیادی وجود دارد، اما نمی توان از همه آن ها بصورت رایگان استفاده کرد، به عنوان مثال پایگاه های اسکوپوس و وب آف ساینس بصورت رایگان کار نمی کنند و برای دیدن مقالات آن ها باید اشتراک آن ها را خریداری کنید. اما پایگاه هایی هم وجود دارند که بصورت رایگان کار می کنند، در ادامه آن ها را معرفی می کنیم.
پایگاه sciencedirect و scholar از بهترین پایگاه های داده رایگان هستند که می توانید مقالات نمایه شده توسط ژورنال های معتبر را در آنها ببینید. گوگل اسکولار نسبت به sciencedirect جامع تر است و مقالات زیادی را نمایش می دهید. برای سرچ در این پایگاه کافی است مثل تصویر زیر عمل کنید.
در باکس سرچ، موضوع مورد نظر را سرچ کنید، سپس مقالات منتشر شده با آن موضوع نمایه سازی می شود.
چگونه نمایه مقاله را پیدا کنیم؟
اعتبار و اهمیت پایگاه های نمایه سازی با یکدیگر متفاوت است. اگر هدف شما چاپ مقاله علمی است، آشنایی با معتبرترین پایگاه های استنادی به شما کمک می کند انتخاب آگاهانه تری برای انتشار مقاله داشته باشید. اگر می پرسید نمایه مقاله کجاست، معمولاً باید عنوان دقیق مقاله، نام نویسنده یا DOI آن را در پایگاه مرتبط جست وجو کنید. در ادامه، مهم ترین پایگاه های استنادی و ویژگی های هرکدام را بررسی می کنیم.
| پایگاه | حوزه و نوع فعالیت | آدرس لینک |
| Web of Science (WoS) | بین‌المللی، چندرشته‌ای | https://mjl.clarivate.com/ |
| Scopus | بین‌المللی، چندرشته‌ای | https://www.scopus.com/sources |
| PubMed | پزشکی و زیست‌پزشکی | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/ |
| DOAJ | مجلات دسترسی آزاد | https://doaj.org/ |
| ISC | فارسی و کشورهای اسلامی | https://www.isc.ac/ |
| SID | ایران | https://sid.ir/ |
| Magiran | ایران | https://www.magiran.com/ |
| Noormags | علوم انسانی و اسلامی | https://www.noormags.ir/ |
| Google Scholar | جست‌وجوی علمی عمومی | https://scholar.google.com/ |
| ScienceDirect | محتوای علمی Elsevier | https://www.sciencedirect.com/ |
یکی از سؤال هایی که معمولاً مراجعان از متخصصان ما می پرسند این است که معتبرترین نمایه های علمی کدام اند؟ بیشتر مجلات معتبر دنیا در یکی از پایگاه های زیر نمایه می شوند.
Web of Science ISI
اگر هدفتان چاپ مقاله در معتبرترین مجلات بین المللی است، احتمالاً بیشتر از هر نام دیگری با ISI روبه رو خواهید شد. این پایگاه یکی از قدیمی ترین و معتبرترین سیستم های نمایه سازی و استنادی در جهان محسوب می شود. برای اطلاعات بیشتر از صفحه نحوه ثبت مقاله در ISI دیدن کنید.
Scopus
بسیاری از پژوهشگران برای تقویت رزومه علمی خود، مجلات نمایه شده در اسکوپوس را انتخاب می کنند. این پایگاه یکی از بزرگ ترین بانک های اطلاعاتی مقالات علمی است و هزاران مجله معتبر را پوشش می دهد.
ISC
اگر قصد چاپ مقاله ISC در مجلات معتبر ایران یا کشورهای اسلامی را دارید، ISC یکی از مهم ترین پایگاه هایی است که باید به آن توجه کنید و بسیاری از مجلات داخلی معتبر در آن نمایه می شوند.
PubMed
اگر در حوزه پزشکی، داروسازی، پرستاری یا سایر علوم سلامت فعالیت می کنید، پاب مد یکی از معتبرترین پایگاه هایی است که مقالات این حوزه را نمایه و در اختیار پژوهشگران قرار می دهد.
مراحل نمایه شدن یک مقاله
پروسه نمایه شدن از چند مرحله تشکیل شده است که اگر از آن اطلاعات داشته باشید، قطعا این انتظار دیگر شما را مضطرب نخواهد کرد،
انتخاب ژورنال معتبر و نمایه شده
پیش از هر چیز باید نمایه بودن خود ژورنال در پایگاه هدف (مثلاً اسکوپوس) بررسی شود.
ارسال و داوری مقاله
مقاله طی فرآیند داوری (Peer Review) بررسی می شود.
پذیرش و انتشار
پس از تأیید داوران، مقاله در شماره ای از ژورنال منتشر می شود.
ثبت در پایگاه نمایه کننده
پایگاه داده (مثل اسکوپوس) اطلاعات مقاله را دریافت و در سامانه خود ثبت می کند. این مرحله ممکن است از چند هفته تا چند ماه زمان ببرد.
ایندکس نهایی مقاله
پس از تکمیل نمایه مراحل، مقاله با جست وجوی عنوان، نویسنده یا کلیدواژه قابل دسترسی خواهد بود.
ویژگی های یک پایگاه ایندکس معتبر چیست؟
اگر قصد دارید مقاله خود را در یک پایگاه معتبر ایندکس کنید، بهتر است ابتدا با ویژگی های آن آشنا شوید. بر اساس بررسی های متخصصان مجموعه انجام مقاله، یک پایگاه ایندکس معتبر معمولاً ویژگی‌های زیر را دارد.
مقالات را به صورت منظم دسته بندی می کند
این دسته بندی بر اساس موضوع، حوزه پژوهشی، ناشر یا سایر معیارهای علمی انجام می شود تا کاربران بتوانند مقاله مورد نظر خود را سریع تر پیدا کنند.
اطلاعات کامل مقاله را نمایش می دهد
مورد بعدی که اهمیت زیادی دارد این است که، عنوان مقاله، نام نویسندگان، چکیده، کلمات کلیدی و سایر مشخصات کتاب شناختی در اختیار پژوهشگران قرار می گیرد.
دسترسی به مقاله را آسان تر می کند
بسیاری از پایگاه های ایندکس، لینک مشاهده یا دانلود متن کامل مقاله را نیز در اختیار کاربران قرار می دهند. البته این دسترسی ممکن است رایگان یا نیازمند اشتراک باشد.
حوزه فعالیت مشخصی دارد
برخی پایگاه ها مانند Google Scholar مقالات همه رشته ها را نمایه می کنند، اما برخی دیگر مانند PubMed فقط روی یک حوزه تخصصی، مانند علوم پزشکی، تمرکز دارند.
هدف اصلی آن افزایش دسترسی به مقالات است
وظیفه اصلی یک پایگاه ایندکس، ثبت و قابل جست وجو کردن مقالات علمی است و همه آن ها لزوماً ابزارهای تحلیل استناد یا ارزیابی تأثیر علمی ارائه نمی دهند.
تفاوت ایندکس و پایگاه استنادی چیست؟
برای درک بهتر این دو مفهوم، بهتر است که جدول زیر را مشاهده کنید.
| معیار مقایسه | ایندکس (Index) | پایگاه استنادی (Citation Database) |
| تعریف | سیستمی برای ثبت، دسته‌بندی و نمایش اطلاعات مقالات علمی به‌منظور جست‌وجوی آسان‌تر | نوعی ایندکس تخصصی که علاوه بر نمایه‌سازی، استنادهای بین مقالات را نیز بررسی و تحلیل می‌کند. |
| هدف اصلی | افزایش دسترسی و جست‌وجوی مقالات | ارزیابی میزان تأثیرگذاری مقالات، نویسندگان و مجلات از طریق تحلیل استنادها |
| اطلاعات ارائه شده | عنوان مقاله، نویسنده، چکیده، کلمات کلیدی، نام مجله و مشخصات انتشار | تمام اطلاعات ایندکس به‌همراه تعداد استنادها، مقالات استنادکننده و شاخص‌های علم‌سنجی |
| امکان تحلیل استناد |  ندارد |
 دارد |
| معیارهای ارزیابی علمی | معمولاً ارائه نمی‌شود | شاخص‌هایی مانند Impact Factor، H-index، CiteScore و سایر معیارهای علم‌سنجی را ارائه می‌دهد. |
| نوع پوشش | می‌تواند عمومی یا تخصصی باشد. | معمولاً فقط مجلاتی را پوشش می‌دهد که استانداردهای علمی و کیفی بالایی دارند. |
| میزان اعتبار | بسته به نوع ایندکس متفاوت است. | معمولاً اعتبار بیشتری دارد؛ زیرا منابع آن پس از ارزیابی‌های دقیق انتخاب می‌شوند. |
| نمونه ها | Google Scholar، PubMed، SID، Magiran | Web of Science، Scopus |
انواع دسته بندی نمایه گذاری یا ایندکس
بد نیست درباره دسته بندی نمایه گذاری مقالات نیز مقداری اطلاعات داشته باشید. با توجه به موضوعات گفته شده نمایه گذاری به دو شکل کلی نمایه های استنادی معتبر بین المللی (international citation indexes) و نمایه های تخصصی بین المللی (international special indexes) انجام می شود که در ادامه به تفاوت این دو روش اشاره مختصری می کنیم.
| معیار مقایسه | نمایه‌های تخصصی | نمایه‌های استنادی معتبر |
| هدف اصلی | نمایه‌سازی مقالات در یک حوزه یا رشته تخصصی | نمایه‌سازی و تحلیل استنادهای علمی |
| میزان اعتبار | معتبر و قابل استناد | بسیار معتبر و دارای اعتبار بین‌المللی |
| معیار پذیرش مجلات | بر اساس استانداردهای همان حوزه تخصصی | بر اساس معیارهای سخت‌گیرانه علمی و کیفیت مجله |
| کاربرد | افزایش دسترسی به مقالات در یک رشته خاص | ارزیابی اعتبار پژوهش، مجلات و نویسندگان |
| نمونه‌ها | PubMed، PsycINFO، ERIC | Web of Science (ISI)، Scopus |
جمع بندی
همان طور که دیدید نمایه مقاله و ژورنال مورد نظر از اهمیت زیادی برخوردار است، برای اینکه مقاله شما نمایه بیشتری شود باید در فرآیند انتخاب و چاپ مقاله دقت زیادی داشته باشید، از این رو می توانید از خدمات ” چاپ مقاله علمی پژوهشی ” و ” چاپ مقاله ISI ” موسسه انجام مقاله استفاده کنید، تا در نتیجه در تمامی فرآیند های انجام مقاله موفق باشید.
