فرض کنید میخواهید در یک کتابخانه بزرگ، بهترین و معتبرترین کتاب را پیدا کنید. چطور این کار را انجام می دهید؟ احتمالا به سراغ فهرستهای اصلی می روید که به شما می گویند کدام کتابها بیشتر خوانده شده اند یا توسط نویسندگان برجسته نوشته شده اند. در دنیای علم هم وضعیت مشابهی داریم. وقتی می خواهیم بفهمیم یک مجله علمی چقدر مهم است، به دو راهنمای اصلی نگاه میکنیم، JCR (که مخفف Journal Citation Reports است) و Scopus. این دو ابزار به ما کمک می کنند تا بفهمیم کدام مجلات در جامعه علمی اعتبار بیشتری دارند. در واقع پایگاه های Journal Citation Reports و Scopus هر دو برای ارزیابی و نمایهسازی مجلات علمی استفاده میشوند اما کاربرد و ساختار متفاوتی دارند
نکته جالب این جا است که این دو راهنما، با وجود هدف مشترکشان، روشهای متفاوتی برای سنجش اعتبار دارند. JCR یک فهرست دقیق است که روی یک معیار تمرکز دارد، در حالی که Scopus یک دایره المعارف کامل است که معیارهای متنوع تری را برای سنجش اعتبار در نظر میگیرد. بیایید در ادامه ببینیم این تفاوت ها دقیقا چیستند و چگونه بر ارزیابی ما از مجلات علمی تاثیر می گذارند.
آشنایی با نظام JCR
وقتی صحبت از JCR میشود، در واقع از معتبرترین گواهینامه کیفیت در دنیای انتشارات علمی نام می بریم، کارنامه ای که تنها توسط شرکت کلاریویت (Clarivate) صادر می شود. حضور در فهرست JCR به خودی خود یک دستاورد بزرگ است، زیرا نشان می دهد آن مقاله نه تنها منتشر شده، بلکه از فیلترهای بسیار سخت گیرانه ای که کلاریویت تعیین کرده با موفقیت عبور کرده است و این نشان دهنده کیفیت بالای مقالات JCR است و اگر مقاله شما در فهرست JCR باشد امتیاز بسیار بالایی را به رزومه شما منتقل می کند. معیار اصلی ارزیابی JCR، شاخصی است به نام ضریب تاثیر(Impact Factor) یا به زبان ساده تر، نمره ارجاع دهی کوتاه مدت مجله است. حالاهرچه نمره ضریب تاثیر بالاتر باشد، این پیام قوی تر به جامعه علمی مخابره می شود که مقالات این مجله در کوتاه ترین زمان ممکن تاثیرگذار بوده اند و مورد توجه پژوهشگران جهانی قرار گرفته اند. در نتیجه، JCR به طور خلاصه، تضمین کننده اعتبار و اثر گذاری کوتاه مدت یک نشریه در سطح جهانی است.
آشنایی SCOPUS
Scopus که توسط شرکت الزویر (Elsevier) مدیریت می شود، یک مجموعه جستجوی بسیار بزرگ از منابع پژوهشی است و برخلاف رویکرد متمرکز JCR که فقط با ضریب تاثیر همه چیز را محاسبه می کند، برای ارزیابی اعتبار مجلات از چندین معیار استفاده می کند تا تصویری بهتر ارائه دهد. مهم ترین معیارهای آن شامل SJR (Scimago Journal Rank) است که به ارجاعاتی که از سوی مجلات با اعتبار بالاتر می آیند، اهمیت بیشتری می دهد و کیفیت استناد را در اولویت قرار می دهد، و همچنین SNIP (Source Normalized Impact per Paper) که اثر گذاری یک مجله را در مقایسه با میانگین ارجاعات معمول در همان رشته علمی تنظیم می کند. این رویکرد چندگانه به Scopus اجازه می دهد تا ضمن پوشش گسترده تر، ارزیابی دقیق تری از جایگاه یک مجله با در نظر گرفتن ماهیت رشته های مختلف، ارائه دهد. نکته مهمی که باید بدانید این است که اسکوپوس تعداد بسیار بیشتری ژورنال را نسبت به JCR پوشش میدهد. برای مثال ممکن است یک مجله مهندسی در Scopus نمایه شده باشد اما هنوز در JCR ضریب تأثیر نداشته باشد.
در همین راستا موسسه انجام مقاله به واسطه کارشناسان و پژوهشگران حرفه ای، تیم مترجم، ویراستاری کامل و جامع و منابع تحقیقاتی به روز خود در راستای چاپ مقاله اسکوپوس کارنامه درخشانی از خود به جا گذاشته است.
تفاوت های jcr و scopus
به طور خلاصه، تفاوت اصلی بین این دو در ارزیابی و گستره پوشش آن ها است، JCR بر یک معیار متمرکز متکی است، در حالی که Scopus دید گاهی گسترده تر را دنبال می کند. در جدول زیر این تفاوت ها را ذکر کردیم.
| ویژگی | jcr | scopus |
| ناشر | کلاریویت آنالیتیکس (Clarivate Analytics) | الزویر (Elsevier) |
| پایگاه اصلی اطلاعات | وب آو ساینس (Web of Science) | دیتابیس اختصاصی Scopus |
| معیار اصلی تأثیر | ضریب تأثیر (Impact Factor – IF) | معیارهای متنوع مانند SJR و SNIP |
| فلسفه سنجش IF | میانگین ارجاعات مقالات در ۲ سال گذشته | SJR: ارجاعات را بر اساس اعتبار مجله ارجاع دهنده وزن دهی می کند. |
| پوشش مجلات | منتخب تر و معمولاً با سخت گیری بیشتر (تمرکز بر مجلات با کیفیت بسیار بالا) | بسیار گسترده تر (شامل مجلات بیشتر، کنفرانسها و کتابها) |
| نرمال سازی رشته ای | ضریب تأثیر به طور ذاتی نرمالسازی نشده است. | SNIP: تأثیر را بر اساس میانگین ارجاعات در همان حوزه موضوعی نرمالسازی میکند. |
| لحن و کاربرد | سنتیتر، بیشتر مورد تأیید در ارزیابیهای دانشگاهی قدیمیتر. | مدرن تر و جامع تر، مورد تأیید برای ارزیابیهای وسیع تر. |
طبق مقایسه انجام شده در وب سایت تخصصی Journal Metrics، یکی از تفاوت های فنی اصلی بین Impact Factor (JCR) و CiteScore (Scopus) در طول بازه زمانی محاسبه استناد است، به این صورت که JCR از یک بازه ۲ ساله و Scopus از یک بازه ۴ ساله استفاده می کند.
CiteScore (Scopus) uses a 4-year citation window and includes more document types, typically producing higher values. Impact Factor (JCR) uses a 2-year window with stricter document selection, offering more selective measurement.
ترجمه متن بالا:
معیار (Scopus) از یک بازه زمانی ۴ ساله برای استناد استفاده می کند و انواع استناد بیشتری را در نظر می گیرد که منجر به تولید مقادیر بالاتری می شود. در مقابل، ایمپکت فکتور (JCR) از یک بازه ۲ ساله با انتخاب سختگیرانه استناد استفاده می کند و سنجشی بهتر ارائه می دهد.
انتخاب مناسب کدام است؟
پیشنهاد متخصصان مجموعه انجام مقاله به شما این است که، اول انتخاب کنید که به دنبال چه هستید. اگر می خواهید مقاله تان در مجلات خیلی معروف و شناخته شده چاپ شود، JCR معیاری است که به این موضوع توجه می کند. اما اگر دنبال این هستید که تاثیر کارتان را در دنیای بزرگ تری از علم بسنجید و بدانید که چقدر مقاله تان خوانده شده و چه کسانی به آن ارجاع دادهاند، Scopus تصویر کامل تری به شما می دهد.
جمعبندی نهایی
به طور خلاصه، هر دوی این پایگاه ها مثل نقشه هایی برای شناخت مجلات علمی هستند. یکی به شما می گوید کدام مجلات خیلی خاص و معتبر هستند و دیگری گستره وسیع تری را نشان می دهد و می گوید چقدر یک مجله در حوزه خودش اثرگذار است. هیچ کدام به تنهایی کامل نیستند، اما وقتی کنار هم قرار میگیرند، به ما کمک می کنند تا درک بهتری از دنیای علم داشته باشیم.
