همیشه در گام اول برای چاپ مقاله باید ژورنال مورد نظر خود را انتخاب کنید. برای انتخاب یک ژورنال خوب و متناسب با مقاله خود باید معیار های زیادی را در نظر بگیرید که در محتوای نحوه بررسی اعتبار مجلات ISI نیز این معیار ها و نحوه انتخاب ژورنال را کاملا آموزش داده ایم.
یکی از این معیار ها ایمپکت فاکتور (Impact Factor ) یا همان ضریب IF است که در این مقاله قصد داریم بصورت اختصاصی به این موضوع بپردازیم. برای اینکه بصورت کامل بدانید ایمپکت فاکتور چیست تا انتهای این مقاله همراه سارا رادش یکی از کارشناسان مجموعه انجام مقاله باشید.
ایمپکت فاکتور چیست؟
شاخص Impact Factor یا همان به اختصار IF یک معیار کمی است که برای مجلات محاسبه می شود. عدد ایمپکت فاکتور به این موضوع اشاره دارد که در یک سال اخیر چه میزان ارجاع دهی به مقالات این مجله شده است. یا به عبارت سادهتر، ایمپکت فاکتور نشان میدهد که بهطور متوسط، هر مقاله منتشر شده در یک مجله خاص چند بار در سالهای اخیر توسط سایر پژوهشگران به عنوان منبع مورد استناد قرار گرفته است. بنابراین طبیعتا هر چقدر این عدد بالاتر باشد آن مجله از مشهوریت و اعتبار بیشتری برخوردار است اما گاهی اوقات پایین بودن این عدد نشان دهنده کم بودن اعتبار مجله مورد نظر نیست.
این شاخص که توسط شرکت Clarivate Analytics و در قالب گزارش های سالانه JCR منتشر می شود، یکی از مهم ترین ابزارهای سنجش اعتبار و تأثیرگذاری مجلات علمی در حوزه تخصصی خود به شمار میرود. بنابراین، اگر می خواهید مقاله تان در یک مجله معتبر و پرنفوذ منتشر شود، حتماً به ایمپکت فاکتور آن مجله توجه داشته باشید.در ادامه بیشتر به این موضوع خواهیم پرداخت.
نحوه محاسبه ایمپکت فاکتور چیست؟
برای اینکه درک بهتری از این موضوع داشته باشید و دقیق تر بدانید ایمپکت فاکتور چیست فرمول محاسبه این شاخص را همراه با توضیحات آموزش خواهیم داد.
به عنوان مثال قصد داریم ضریب IF یک ژورنال را در سال 2023 محاسبه کنیم. برای این کار باید میزارن ارجاعات (citation) به این ژورنال را در سال های 2022 و 2021 را داشته باشیم. طبق فرمول این اعداد در صورت فرمول بالا قرار گرفته و با یکدگیر جمع می شوند.
همچنین باید میزان مقالات منتشر شده این ژورنال را در سال های 2022 و 2023 داشته باشیم. این اعداد نیز در مخرج فرمول بالا با یکدگیر جمع می شوند. با تقسیم این اعداد به هم ایمپکت فاکتور به دست می آید.
ایمپکت فاکتور چقدر در انتخاب ژورنال تاثیر گذار است؟
بالا بودن ایمپکت فاکتور همیشه خوب است، اما پایین بودن آن همیشه به معنی بد بودن نیست. همان طور که می دانید هر ژورنالی موضوعات خاصی را پوشش می دهد. به عنوان مثال یک ژورنال مقالات مهندسی را پذیرش می کند. یک ژورنال مقالات روانشناسی را پذیرش می کند، مقالات رشته انسانی، پزشکی و … همه از موضوعاتی هستندکه هر کدام ژورنال های مخصوص خود را دارند.
در این میان میزان متقاضی برای چاپ مقاله در هر رشته برابر نیست. به عنوان مثال رشته های مهندسی نسبت به رشته های انسانی متقاضی و دنبال کننده بیشتری دارند، بنابراین طبیعی است که میزان مقالات چاپ شده مهندسی بیشتر و به همین نسبت میزان ارجاع دهی ها هم بسیار بالاتر است. بنابراین ژورنال های مهندسی از ایمپکت فاکتور بالایی برخوردار هستند و هر ژورنال مهندسی که ایمپکت فاکتور پایینی دارد ضعیف است.
اما ژورنال های رشته انسانی به واسطه دنبال کننده کمی که دارند میزان ایمپکت فاکتور آن ها نسبت به مهندسی کمتر است. اما این عدد کم نشان دهنده اعتبار پایین آن ها نیست. بنابراین در هر رشته ای که هستید باید عدد ایمپکت فاکتور را نسبت به ژورنال های رشته خود مقایسه کنید نه نسبت به ایمپکت فاکتور تمامی رشته ها.
همچنین می توانید با در نظر گرفتن شاخص های دیگر مانند شاخص Q و H indexاعتبار مجلات را مقایسه کنید.
چگونه ایمپکت فاکتور مجلات را مشاهده کنیم؟
برای مشاهده ایمپکت فاکتور مجلات سایت های زیادی وجود دارد، اما همه آن ها رایگان نیستند. به عنوان مثال پایگاه علمی Web of Science بهترین سایت برای دیدن این عدد است. اما متاسفانه برای بازدید از این سایت باید از آی پی دانشگاهی استفاده کنید و یا اشتراک سازمانی داشته باشید.
اما سایتی که رایگان است و می توانید این اعداد را به راحتی مشاهده کنید سایت sciencedirect.com می باشد. برای مشاهده ایمپکت فاکتور در این سایت کافی است مراحل زیر را انجام دهید.
بعد از ورود به این سایت اسم ژورنال های مورد نظر خود را سرچ کنید. سپس روی نام ژورنال خود کلیک کنید تا صفحه های زیر باز شود.
در سایت sciencedirect تصویر بالا باز می شود که بخش مربوط به ایمپکت فاکتور را علامت زده ایم.
معیارهای جایگزین ایمپکت فاکتور
با توجه به اینکه ایمپکت فاکتور به تنهایی نمی تواند تمامی جنبههای کیفی یک مجله یا عملکرد علمی را نشان دهد، ما در مجموعه انجام مقاله به پژوهشگران توصیه می کنیم که حتماً با سایر شاخص های مکمل یا جایگزین نیز آشنا شوید تا تصمیم گیری دقیق تری داشته باشید. یکی از این معیارها CiteScore است که توسط پایگاه Scopus (وابسته به انتشارات الزویر) ارائه می شود و مشابه ایمپکت فاکتور است، با این تفاوت که بازه زمانی آن چهار ساله است و طیف وسیع تری از استنادها را در بر میگیرد. SJR) (SCImago Journal Rank)) شاخصی دیگر بر پایه داده های Scopus است که نه تنها تعداد استنادها بلکه اعتبار منابع استناد دهنده را نیز در محاسبات خود دخیل می کند، بنابراین وزن علمی هر استناد را می سنجد. SNIP) (Source Normalized Impact per Paper) نیز با در نظر گرفتن تفاوت های استنادی میان رشته های مختلف، امتیاز مجله را بهشکل نرمال سازی شده ارائه می دهد و امکان مقایسه عادلانه تری بین مجلات علوم مختلف فراهم می سازد. همچنین اگر هدف شما ارزیابی عملکرد علمی یک فرد یا نهاد پژوهشی است، H-index یکی از معتبر ترین شاخص ها برای سنجش تأثیر گذاری و استمرار فعالیت علمی در سطح فردی یا سازمانی محسوب می شود. شما می توانید با مراجعه به منابعی نظیر Scopus، SCImago و Google Scholar این شاخص ها را بررسی نمایید.کاربرد و اهمیت ایمپکت فاکتور
اگر شما کاربرد و اهمیت ایمپکت فاکتور را به درستی درک کنید، می توانید مجلات معتبرتری برای چاپ مقاله انتخاب کرده، تصمیمات پژوهشی دقیق تری بگیرید و در مسیر علمی خود با قدرت و موفقیت بیشتری پیش بروید.۱-انتخاب مجله برای چاپ مقاله
بر اساس تجربیاتی که ما در مجموعه انجام مقاله در فرآیند های داوری و سابمیت مقاله به دست آوردهایم، ایمپکت فاکتور یکی از اصلی ترین شاخصهایی است که شما باید هنگام انتخاب مجله به آن توجه داشته باشید. مجلاتی با ایمپکت فاکتور بالا معمولاً از نظر دامنه مخاطب، ضریب نفوذ علمی و سطح داوری بسیار دقیق تر و جدی تر عمل می کنند و انتشار مقاله در این مجلات، رزومه پژوهشی شما را تقویت می کند.۲-ارزیابی کیفیت مجلات
اگرچه هیچ شاخصی به تنهایی نمی تواند کیفیت یک مجله را کامل توصیف کند، اما ایمپکت فاکتور به عنوان معیار اولیه، تصویر خوبی از جایگاه نسبی نشریه در حوزه علمی مربوطه ارائه می دهد. ما بارها دیده ایم که پژوهشگران با تکیه بر این شاخص توانسته اند از ارسال مقاله به مجلات نا معتبر یا کم اعتبار خودداری کنند.۳-تصمیمگیریهای آکادمیک
ایمپکت فاکتور مجلاتی که شما در آن ها مقاله چاپ کرده اید، در فرآیند های ارتقاء مرتبه علمی، ترفیع پایه، جذب اعضای هیئت علمی یا حتی در تخصیص گرنت ها، نقشی کلیدی دارد. ما شاهد بوده ایم که چاپ مقاله در یک مجله Q1 با ایمپکت بالا چگونه می تواند مسیر حرفهای پژوهشگران را تغییر دهد.۴-شناخت روندها و موضوعات داغ
با رصد مجلات دارای ایمپکت فاکتور بالا، شما می توانید با حوزه های پژوهشی روز دنیا آشنا شوید. این مجلات معمولاً پذیرای مقالاتی در موضوعات نو ظهور، میان رشتهای و پر چالش هستند که آینده پژوهش را رقم می زنند.مزایا و معایب ایمپکت فاکتور
اگر شما قصد دارید انتخاب آگاهانه تری در زمینه چاپ مقاله داشته باشید، لازم است علاوه بر مزایای ایمپکت فاکتور، با نقاط ضعف و محدودیت های آن نیز آشنا باشید. ما در مجموعه انجام مقاله در این مسیر بارها با چالش هایی از این جنس مواجه شده ایم.| برسی | مزایا | معایب |
| بررسی معیار ارزش گذاری | ایمپکت فاکتور به عنوان یک معیار جهانی برای ارزیابی اولیه اعتبار مجله، همچنان نقش مؤثری دارد | ما بارها دیده ایم که پژوهشگران تنها به ایمپکت فاکتور اتکا کرده اند، در حالی که شاخص های دیگری مثل سرعت داوری، پذیرش، یا شاخص H نیز اهمیت دارند |
| تفاوت معنادار بین رشته ها | مزیت شناخت این تفاوت، انتخاب واقع بینانه تر مجله است. | در تجربه ما، مقایسه ایمپکت فاکتور در رشته های مختلف منجر به قضاوت اشتباه شده است. باید توجه داشته باشید که یک ایمپکت فاکتور متوسط در علوم انسانی، ممکن است معادل یک ایمپکت بالا در علوم پایه باشد. |
| توجه به احتمال دستکاری ایمپکت | اگر شما دانش تحلیلی داشته باشید، می توانید مجلات معتبر را با بررسی دقیق تر تشخیص دهید. | ایمپکت، تضمین کیفیت مقاله خاص نیست، برخی مجلات با انتشار بیش از حد مقالات مروری یا خوداستنادی سعی در بالا بردن ایمپکت خود دارند |
| نوع ارزیابی کیفیت مقالات | ما دیده ایم که حتی مقالات ضعیف در مجلات با ایمپکت بالا چاپ شده اند. با این وجود، چاپ مقاله در چنین مجلاتی همچنان اعتبار علمی بالاتری برای شما به همراه دارد. | ایمپکت فاکتور کیفیت متوسط مقالات یک مجله را نشان می دهد، نه کیفیت تک تک مقالات. |
