همیشه در گام اول برای چاپ مقاله باید ژورنال مورد نظر خود را انتخاب کنید. برای انتخاب یک ژورنال خوب و متناسب با مقاله خود باید معیار های زیادی را در نظر بگیرید که در محتوای نحوه بررسی اعتبار مجلات ISI نیز این معیار ها و نحوه انتخاب ژورنال را کاملا آموزش داده ایم. یکی از این معیار ها ایمپکت فاکتور (Impact Factor ) است. به طور خلاصه، ایمپکت فاکتور معیاری عددی است که نشان می دهد مقالات یک مجله علمی به طور متوسط طی دو سال اخیر چند بار توسط سایر پژوهشگران مورد استناد قرار گرفته اند و هرچه این عدد بالاتر باشد، معمولاً اعتبار و بازتاب علمی آن مجله بیشتر است. برای این که به صورت کامل بدانید ایمپکت فاکتور چیست تا انتهای این مقاله همراه ما باشید.
برای شروع ویدیو کوتاه زیر را ببینید.
ایمپکت فاکتور چیست و چرا اهمیت دارد؟
ایمپکت فاکتور توسط شرکت Clarivate Analytics محاسبه و هرساله در قالب گزارش JCR منتشر می شود. این شاخص یکی از مهم ترین ابزارهای سنجش اعتبار علمی مجلات به شمار می رود و پژوهشگران از آن برای ارزیابی جایگاه یک مجله در حوزه تخصصی خود استفاده می کنند. اهمیت این شاخص برای محققان دانشگاهی از چند جهت قابل بررسی است.
اول این که ایمپکت فاکتور به شناسایی مجلات معتبر در هر حوزه پژوهشی کمک می کند.
برای مورد دوم می توان گفت انتشار مقاله در مجلاتی با ضریب تاثیر بالا، به افزایش شهرت علمی و بهبود چشم انداز شغلی پژوهشگر منجر می شود.
و در نهایت بسیاری از دانشگاه ها و مؤسسات مالی، ضریب تاثیر مجله را به عنوان معیاری در تصمیمات مربوط به ارتقای علمی یا تخصیص بودجه پژوهشی در نظر می گیرند.
تاریخچه این معیار
ایده ایمپکت فاکتور اولین بار در دهه 1950 میلادی توسط یوجین گارفیلد، بنیان گذار مؤسسه اطلاعات علمی (ISI)، مطرح شد. هدف اولیه این شاخص، کمک به کتابداران برای انتخاب مجلات مناسب جهت خرید و اشتراک بود، نه ارزیابی کیفیت پژوهش تک تک محققان. در آغاز، این شاخص با شمارش دستی تعداد استنادهای مقالات هر مجله محاسبه می شد. با گسترش فناوری های رایانه ای، محاسبه ضریب تاثیر دقیق تر و سریع تر شد و امروزه توسط پایگاه های استنادی بزرگی مانند Web of Science و Scopus به صورت خودکار انجام می گیرد.
نحوه محاسبه این شاخص چیست؟
این معیار به صورت استاندارد بر اساس فرمول زیر محاسبه می شود.
برای اینکه درک بهتری از این موضوع داشته باشید و دقیق تر بدانید ایمپکت فاکتور چیست فرمول محاسبه این شاخص را همراه با توضیحات آموزش خواهیم داد.
به عنوان مثال قصد داریم ضریب IF یک ژورنال را در سال 2023 محاسبه کنیم. برای این کار باید میزارن ارجاعات (citation) به این ژورنال را در سال های 2022 و 2021 را داشته باشیم. طبق فرمول این اعداد در صورت فرمول بالا قرار گرفته و با یکدگیر جمع می شوند.
همچنین باید میزان مقالات منتشر شده این ژورنال را در سال های 2022 و 2023 داشته باشیم. این اعداد نیز در مخرج فرمول بالا با یکدگیر جمع می شوند. با تقسیم این اعداد به هم ایمپکت فاکتور به دست می آید.
مثال عددی
مثال: فرض کنید مجله ای در سال های 2022 و 2021 در مجموع 100 مقاله منتشر کرده و این مقالات در سال 2023 مجموعاً 500 بار مورد استناد قرار گرفته اند. ضریب تاثیر این مجله برای سال 2023 به این صورت محاسبه می شود:
5 = 100 ÷ 500 = ضریب تأثیر
این عدد نشان می دهد هر مقاله این مجله، به طور متوسط طی دو سال، 5 بار مورد استناد قرار گرفته است.
این معیار چقدر در انتخاب ژورنال تاثیرگذار است؟
این سوالی بود که برای یکی از محققان پیش آمده بود و ما به او گفتیم که، ضریب تاثیر بالا همیشه به معنای برتری مطلق یک مجله نیست، زیرا هر مجله موضوعات خاصی را پوشش می دهد و مقایسه بین حوزه های مختلف علمی معنایی ندارد. به عنوان نمونه، رشته های مهندسی به دلیل حجم بالای مقالات منتشرشده و ارجاع دهی بیشتر بین محققان، معمولاً ضریب تاثیر بالاتری نسبت به رشته های علوم انسانی دارند. این تفاوت به معنای پایین بودن کیفیت مجلات علوم انسانی نیست، بلکه ناشی از تفاوت در رفتار استنادی هر حوزه است.
به همین دلیل، این ضریب یک شاخص نسبی است، نه مطلق. ضریب تاثیر 3 در رشته علوم انسانی می تواند بسیار مطلوب باشد، در حالی که همین عدد در حوزه زیست شناسی مولکولی ممکن است متوسط تلقی شود. بنابراین توصیه می شود ایمپکت فاکتور هر مجله را با میانگین مجلات هم رشته آن مقایسه کنید، نه با یک عدد ثابت. همچنین در نظر گرفتن شاخص های تکمیلی مانند Q و H-index، ارزیابی دقیق تری از اعتبار مجله ارائه می دهد.
چگونه ضریب تاثیر مجلات را مشاهده کنیم؟
برای مشاهده ایمپکت فاکتور مجلات سایت های زیادی وجود دارد، اما همه آن ها رایگان نیستند. به عنوان مثال پایگاه علمی Web of Science بهترین سایت برای دیدن این عدد است. اما متاسفانه برای بازدید از این سایت باید از آی پی دانشگاهی استفاده کنید و یا اشتراک سازمانی داشته باشید.
اما سایتی که رایگان است و می توانید این اعداد را به راحتی مشاهده کنید سایت sciencedirect.com می باشد. برای مشاهده ایمپکت فاکتور در این سایت کافی است مراحل زیر را انجام دهید.
بعد از ورود به این سایت اسم ژورنال های مورد نظر خود را سرچ کنید. سپس روی نام ژورنال خود کلیک کنید تا صفحه های زیر باز شود.
علاوه بر ScienceDirect، منابع دیگری نیز برای این منظور در دسترس هستند.
منبع | کاربرد | دسترسی | لینک |
Web of Science و Journal Citation Reports (JCR) | منبع رسمی برای بررسی Journal Impact Factor (JIF) و اطلاعات استنادی مجلات؛ JCR توسط Clarivate ارائه می‌شود. | نیازمند اشتراک سازمانی یا آی‌پی دانشگاهی | https://jcr.clarivate.com/ |
Scopus | ارائه شاخص CiteScore، رتبه‌بندی و سایر معیارهای استنادی مجلات. | جست‌وجوی محدود رایگان؛ دسترسی کامل نیازمند اشتراک سازمانی | https://www.scopus.com/sources |
Google Scholar | مناسب برای بررسی تعداد استنادهای مقالات و ارزیابی میزان دیده‌شدن پژوهش؛ اما منبع رسمی Journal Impact Factor نیست. | رایگان و بدون نیاز به ثبت‌نام | https://scholar.google.com/ |
پایگاه ISC | برای بررسی شاخص‌ها و وضعیت استنادی مجلات تحت پوشش ISC، به‌ویژه نشریات کشورهای اسلامی. | رایگان از طریق سامانه عمومی سایت | https://isc.ac/ |
کاربرد و اهمیت این شاخص استنادی
اگر شما کاربرد و اهمیت این معیار را به درستی درک کنید، می توانید مجلات معتبرتری برای چاپ مقاله انتخاب کرده، تصمیمات پژوهشی دقیق تری بگیرید و در مسیر علمی خود با قدرت و موفقیت بیشتری پیش بروید.
1- انتخاب مجله برای چاپ مقاله
بر اساس تجربیاتی که ما در مجموعه انجام مقاله در فرآیند های داوری و سابمیت مقاله به دست آورده‌ایم، این ضریب یکی از اصلی ترین شاخص هایی است که شما باید هنگام انتخاب مجله به آن توجه داشته باشید. مجلاتی با ایمپکت فاکتور بالا معمولاً از نظر دامنه مخاطب، ضریب نفوذ علمی و سطح داوری بسیار دقیق تر و جدی تر عمل می کنند و انتشار مقاله در این مجلات، رزومه پژوهشی شما را تقویت می کند.
۲- ارزیابی کیفیت مجلات
اگرچه هیچ شاخصی به تنهایی نمی تواند کیفیت یک مجله را کامل توصیف کند، اما این شاخص به عنوان معیار اولیه، تصویر خوبی از جایگاه نسبی نشریه در حوزه علمی مربوطه ارائه می دهد. ما بارها دیده ایم که پژوهشگران با تکیه بر این شاخص توانسته اند از ارسال مقاله به مجلات نا معتبر یا کم اعتبار خودداری کنند.
۳- تصمیم گیری های آکادمیک
این معیار ارزیابی برای مجلاتی که شما در آن ها مقاله چاپ کرده اید، در فرآیند های ارتقاء مرتبه علمی، ترفیع پایه، جذب اعضای هیئت علمی یا حتی در تخصیص گرنت ها، نقشی کلیدی دارد. ما شاهد بوده ایم که چاپ مقاله در یک مجله Q1 با ایمپکت بالا چگونه می تواند مسیر حرفه‌ای پژوهشگران را تغییر دهد.
۴- شناخت روندها و موضوعات داغ
با رصد مجلات دارای این ضریب بالا، شما می توانید با حوزه های پژوهشی روز دنیا آشنا شوید. این مجلات معمولاً پذیرای مقالاتی در موضوعات نو ظهور، میان رشته ای و پر چالش هستند که آینده پژوهش را رقم می زنند.
تفاوت این شاخص در سطح مجله با سطح مقاله
یکی از سوء تفاهم های رایج میان پژوهشگران، یکسان دانستن عدد محاسبه شده برای یک مجله با اهمیت علمی یک مقاله خاص است. این عدد در سطح مجله بر اساس میانگین استنادهای دریافتی کل مقالات آن محاسبه می شود، در حالی که ارزش علمی هر مقاله باید بر اساس تعداد استنادهایی که همان مقاله به طور مستقل دریافت کرده است، سنجیده شود. در عمل، ممکن است مقاله ای در مجله ای با ضریب پایین تر، استنادهای بسیار بالایی دریافت کند یا برعکس، مقاله ای در یک مجله معتبر تقریباً بدون استناد باقی بماند. بنابراین برای ارزیابی یک مقاله مشخص، بررسی تعداد استنادهای همان مقاله در Google Scholar یا Scopus روشی دقیق تر از تکیه صرف بر شاخص کلی مجله است.
مزایا و معایب این ضریب تأثیر
اگر شما قصد دارید انتخاب آگاهانه تری در زمینه چاپ مقاله داشته باشید، لازم است علاوه بر مزایای آن، با نقاط ضعف و محدودیت های آن نیز آشنا باشید. ما در مجموعه انجام مقاله در این مسیر بارها با چالش هایی از این جنس مواجه شده ایم.
بررسی | مزایا | معایب |
بررسی معیار ارزش گذاری | ایمپکت فاکتور به عنوان یک معیار جهانی برای ارزیابی اولیه اعتبار مجله، همچنان نقش مؤثری دارد | ما بارها دیده ایم که پژوهشگران تنها به ایمپکت فاکتور اتکا کرده اند، در حالی که شاخص های دیگری مثل سرعت داوری، پذیرش، یا شاخص H نیز اهمیت دارند |
تفاوت معنادار بین رشته ها | مزیت شناخت این تفاوت، انتخاب واقع بینانه تر مجله است. | در تجربه ما، مقایسه ایمپکت فاکتور در رشته های مختلف منجر به قضاوت اشتباه شده است. باید توجه داشته باشید که یک ایمپکت فاکتور متوسط در علوم انسانی، ممکن است معادل یک ایمپکت بالا در علوم پایه باشد. |
توجه به احتمال دستکاری ایمپکت | اگر شما دانش تحلیلی داشته باشید، می توانید مجلات معتبر را با بررسی دقیق تر تشخیص دهید. | ایمپکت، تضمین کیفیت مقاله خاص نیست، برخی مجلات با انتشار بیش از حد مقالات مروری یا خوداستنادی سعی در بالا بردن ایمپکت خود دارند |
نوع ارزیابی کیفیت مقالات | ما دیده ایم که حتی مقالات ضعیف در مجلات با ایمپکت بالا چاپ شده اند. با این وجود، چاپ مقاله در چنین مجلاتی همچنان اعتبار علمی بالاتری برای شما به همراه دارد. | ایمپکت فاکتور کیفیت متوسط مقالات یک مجله را نشان می دهد، نه کیفیت تک تک مقالات. |
جمع بندی
ضریب تأثیر یکی از مهم ترین معیارها برای سنجش اعتبار یک مجله علمی است، اما تنها معیار تصمیم گیری شما برای چاپ مقاله نباید باشد. انتخاب درست مجله نیازمند بررسی هم زمان چند عامل است: تناسب ضریب تاثیر با میانگین رشته شما، اعتبار فرآیند داوری مجله، سرعت پاسخ دهی و در مورد مجلات داخلی، بررسی ضریب ISC. بسیاری از پژوهشگران به دلیل نداشتن اطلاعات کافی از این معیارها، مقاله خود را به مجله ای نامناسب ارسال می کنند و ماه ها زمان خود را از دست می دهند یا حتی با مجلات جعلی مواجه می شوند.
تیم ما در انجام مقاله آماده است تا در تمام مراحل از انتخاب مجله مناسب تا آماده سازی نهایی مقاله برای ارسال همراه شما باشد.
برای مشاوره رایگان درباره‌ی انتخاب بهترین مجله متناسب با مقاله خود، همین حالا با ما در تماس باشید.
