رفرنس چیست؟ + انواع رفرنس نویسی با مثال

برای بسیاری از نویسندگان، به خصوص مبتدیان این سوال رفرنس چیست پیش می آید. در پاسخ به این مبتدیان باید بگویم که اصطلاح، رفرنس (Reference) واژه‌ای انگلیسی است که در فارسی به منبع و مرجع ترجمه می‌ شود. رفرنس‌ ها یکی از مهم‌ ترین بخش های متون اعم از کتاب‌ ها، مقاله‌ ها، پایان‌نامه‌ ها و… هستند. رفرنس در مقاله به معنای ذکر منابعی است که نویسنده هنگام نوشتن مقاله از آن ها استفاده کرده است. یعنی هر جا که ایده، نظریه، داده یا نقل‌ قولی از یک پژوهش دیگر آورده می‌شود، باید منبع آن به ‌صورت دقیق ذکر شود. رفرنس‌ها نشان می‌ دهند که مطالب مقاله بر پایه پژوهش‌های معتبر نوشته شده‌ اند و نویسنده از دانش تولید شده قبلی برای توسعه تحقیق خود بهره برده است. اگر اطلاعات دقیق از رفرنس نداشته باشید ممکن است به دلیل نا آگاهی دچار سرقت ادبی در مقاله شوید. به همین دلیل، رفرنس یکی از مهم ‌ترین عناصر ساختار مقاله علمی است.

سبک ‌های مختلف رفرنس دهی

حتما سبک های ارجاع ‌دهی شیکاگو، APA  و MLA  و هاروارد به گوشتان رسیده است. هر یک از انواع رفرنس دهی در مقالات ویژگی های کلیدی مخصوص به خود دارند. البته در برخی از بخش ها ممکن است بسیار مشابه باشند اما به طور کلی کاربرد هر سبک نسبت به سبک دیگر با هم فرق می کند. در ادامه، انواع روش هایی که کارشناسان خودمان بارها از آنها در زمان نگارش مقاله استفاده می کنند را به شما توضیح داده ایم:

انتخاب سبک مناسب برای شما

اگر می خواهید بدانید بهترین سبک مناسب رفرنس دهی برای شما کدام است، در ابتدا باید توضیح دقیقی از هر سبک داشته باشید:

رفرنس دهی APA

روش APA ، توسط انجمن روانشناسی آمریکا ابداع شده است. با انتخاب روش رفرنس دهی APA لازم است تا در زمان استفاده از منابع دیگر، به شکل اختصاری و درون متن به منبع اشاره کنید و در نهایت، در یک فهرست مشخص که در انتهای مقاله قرار می گیرد، لیست تمام مرجع های خود را به طور کامل بنویسید.

به طور کلی apa یکی از متداول ترین روش های رفرنس نویسی است که روند کار شما به عنوان دانشجویان و پژوهشگران مختلف را با سرعت چشمگیری به پیش می برد. در نوشتن رفرنس نویسی به روش apa  نیز می بایست تمامی منابع طبق ترتیب حروف الفبا نوشته شوند و منابع کتاب با مقاله و پایان نامه ها و نیز درگاه های اینترنتی هر یک به صورت جداگانه درج گردند.

برای رفرنس نویسی به روش apa  یا همان نوشتن منابع پایانی نیز می بایست طبق ترتیب: نام خانوادگی و نام نویسنده، سال چاپ داخل پرانتز، اسم یا عنوان مقاله، نام مجله مورد نظر، شماره صفحه استخراج شده، نام شهر یا کشور چاپ مقاله، تاریخ آن و نیز دانشگاه مورد نظر اصول رفرنس نویسی رعایت گردد. محل قرار گیری اطلاعات در این روش:

• اطلاعات نام نویسنده یا نویسندگان و تاریخ چاپ نوشته مرجع را در متن خود بگنجانید.
• برای نوشتن نام نویسنده و تاریخ چاپ در مقابل هر جمله، از علامت پرانتز استفاده کنید.

مثال مقاله در مجله علمی:

Wilson, E. O. (1998). Integrated science and the coming century of the environment. BioScience, 48(6), 441-456. doi.org

رفرنس دهی MLA

در صورتی که تحقیق شما در حوزه ادبیات و علوم انسانی است، می توانید به راحتی از رفرنس دهی به روش MLA استفاده کنید. معمولاً روش MLA مختص محققینی است که از رفرنس هایی همچون کتاب برای تحقیق خود استفاده می کنند. از آنجایی که نمی توان عنوان کتاب را در بخش اصلی متن جای داد، در روش MLA در بخش های اصلی متن از اسم نویسنده استفاده می شود. سپس در قسمت انتهایی مقاله به طور مفصل به توضیح راجع به منابع، رفرنس ها و اطلاعات کتاب پرداخته می شود.

در این سبک، ارجاعات داخل متنی به‌طور خلاصه شامل نام خانوادگی نویسنده و شماره صفحه مورد استفاده است که در پرانتز آورده می‌شود، بدون ذکر سال انتشار. در پایان مقاله، لیست منابع به ترتیب حروف الفبای نام خانوادگی نویسندگان و تحت عنوان “Works Cited” تنظیم می‌شود.

هر مدخل در این لیست شامل نام نویسنده، عنوان اثر، اطلاعات انتشار و جزئیات دیگر است. سبک MLA به دلیل سادگی و تمرکز بر استفاده از منابع در متن، به‌ویژه برای تحلیل‌های متنی و مقالات ادبی، بسیار مناسب است و به خواننده کمک می‌کند تا به سرعت منبع مورد نظر را در متن و فهرست منابع بیابد. محل قرار گیری اطلاعات:

• ابتدا نام خانوادگی و نام مولف را بیاورید و نقطه بگذارید.
• بعد عنوان مقاله را درون گیومه بنویسید و نقطه بگذارید.
• سپس نام نشریه را به صورت ایتالیک بنویسید و به دنبال آن تاریخ انتشار را بیاورید و دو نقطه بگذارید.
• پس از آن شماره صفحه را ذکر کنید.

مثال:

Prin, Dinah.” Marriage in the 90s”. New York 2 June 1990: 40-45.

رفرنس دهی به روش شیکاگو

شیکاگو یکی از قدیمی ترین انواع روش های رفرنس دهی به حساب می آید. این سبک به طور مجزا دارای دو روش مختلف است که شامل  Chicago A و Chicago B می شود. در نوع اول از سیستم نشانه گذاری در داخل متن و توضیح منابع در پاورقی استفاده و در حالت دیگر نیز فرمت نویسنده، تاریخ در درون متن به کار گرفته می شود. در حالتی که از فرمت Chicago B استفاده می شود، ساختار کلی رفرنس دهی مشابه با روش API خواهد بود. هر دو این روش ها از فرمت نویسنده، تاریخ برای رفرنس دهی استفاده می کنند.

روش شیکاگو انعطاف بیشتری برای استناد به منابع متنوع و نامتعارف مانند آثار هنری یا منابع تاریخی دارد. بیشتر در علوم انسانی و اجتماعی، تاریخ، و هنر استفاده می‌شود. روش شیکاگو امکان ارجاع‌دهی به تمامی انواع منابع، از جمله کتاب ‌ها، مقالات، منابع الکترونیکی، اسناد تاریخی، و حتی منابع دیداری-شنیداری را فراهم می ‌کند.

• نویسنده-تاریخ: اطلاعات منابع در متن مقاله به شکل مختصر (نام نویسنده و سال انتشار) آمده و در پایان پژوهش به صورت کامل ذکر می‌شود.
• یادداشت‌ها و فهرست منابع: اطلاعات کامل منابع به صورت پاورقی یا یادداشت‌های پایانی آورده می‌شود. در انتهای پژوهش، فهرست جامعی از منابع به ترتیب حروف الفبا تهیه می‌شود.

مثال مقاله ترجمه شده:

ماترسکا، کاتارزینا. 2004. “کتابداران در عصر دانش.” ترجمه محمدرضا سلیمانی. 1384. علوم اطلاع‌رسانی 20(3 و 4): 87-98.

رفرنس دهی به روش هاروارد

در ادامه معرفی انواع روش های رفرنس نویسی، می توان به روش رفرنس دهی هاروارد که بهترین گزینه برای دانشجویان به حساب می آید، اشاره نمود. سبک رفرنس‌دهی هاروارد، هیچ ارتباطی به دانشگاه معروفی که همه می‌شناسیم ندارد پس اجازه ندهید اسم «هاروارد» شما را گول بزند!  روش ارجاع دهی هاروارد دو نوع استناد را شامل می‌شود. نوع اول، استناد در متن است، استناد در متن زمانی که از یک نقل قول استفاده می‌کنیم، بلافاصله بعد اتمام جمله داخل پرانتز نام نویسنده و سال را قید می‌کنیم.

در دیگر موارد از فهرست منابع استفاده می‌کنیم که در این حالت اطلاعات کامل را در فهرست منابع قید می‌کنیم. دلیل راحتی استفاده هم این است که منابع بدون شماره هستند و بنابراین می‌توانند به آسانی اضافه یا حذف شوند و به همین دلیل به سیستم نویسنده-تاریخ (Author-Date System/Style) مشهور است.

استناد در متن، نام نویسندگان و سال انتشار منبع مورد استفاده قرار می‌گیرد. شیوه منبع نویسی هاروارد همچنین، کلیۀ منابع مورد استفاده در آخر مقاله (فهرست منابع)، طبق حروف الفبا فهرست می‌شوند. در صورت بکار بردن چند مقاله از یک نویسنده هم سال نشر اهمیت بیشتری می‌یابد و چنانچه نام نویسنده‌ها شبیه بود، از یک حرف مجزا علاوه بر نام اصلی برای تفکیک نام‌ها استفاده می‌شود. محل قرار گیری اطلاعات:

• نام خانوادگی، نام. (تاریخ انتشار). موضوع. شهر: ناشر، شماره صفحات.
• منابع در پایان متن به ترتیب حروف الفبا و با توجه به نام خانوادگی نویسنده مرتب می‌شوند.

مثال: Nicolle, L.,1990. Data protection: laying down the law. Management Computing, vol. 13, no. 12, pp. 48-49, 52

روش فرنس دهی IEEE

اگر در رشته مهندسی و حوزه کامپیوتر هستید، روش IEEE برای شما پرکاربرد تر است. در این روش نیز اعدادی را برای ذکر منبع در داخل متن به کار می گیرد، بدین شکل که برای استناد به منبع بعد از جمله مورد استفاده به عنوان منبع، یک عدد را داخل کروشه قرار می دهید. بعد در بخش فهرست منابع به ترتیب شماره هایی که استفاده کردید به توضیح راجع به منابع پرداخته می شود. این یعنی در این حالت دیگر بر اساس حروف الفبای نویسندگان عمل نمی کنید و تنها از سیستم عددی پیروی می کنید.

مثال:

برای مثال متن روبه رو بخشی از یک مقاله است: امروزه شبکه‌های عصبی در یادگیری ماشین کاربرد گسترده‌ای دارند [1]. همچنین، الگوریتم‌های بهینه‌سازی تکاملی برای مسائل مهندسی مورد استفاده قرار می‌گیرند [2].

موارد زیر را باید در فهرست منابع در انتهای مقاله قرار داد:

[1] Y. LeCun, Y. Bengio, and G. Hinton, “Deep learning,” Nature, vol. 521, no. 7553, pp. 436-444, 2015.
[2] K. Deb, *Optimization for Engineering Design: Algorithms and Examples*, 2nd ed. New Delhi, India: PHI Learning, 2012.

چه مطالبی نیاز به رفرنس دهی دارند؟

به طور کلی تمامی اسناد، مقالات و مطالبی که در قالب داده های دست دوم ارائه می کنید، نیاز به رفرنس  دهی دارند. منظور از منابع دست دوم منابعی است که از داده ها و اطلاعات موجود در اسناد علمی دیگر استخراج شده و به عنوان محتوای موجود در پژوهشتان مورد استفاده قرار میگیرد. می توان گفت نقل‌ قول‌های مستقیم، اطلاعات و آمار خاص، ایده و نظریات، تصاویر و نمودارها همگی نیاز به رفرنس دهی دارند. هرچه میزان اعتبار و جامعیت رفرنس ها بیشتر باشد، باعث می‌شود مقاله در شبکه علمی گسترده‌ تری دیده شود. برای کسب اطلاعات بیشتر پیشنهاد می کنیم ویدئو را تماشا بفرمایید.

معرفی بهترین نرم افزارهای مدیریت رفرنس

نرم افزارهای مدیریت رفرنس یکی از بهترین و کارآمد ترین روش های رفرنس دهی در متون علمی، مقالات و پایان نامه ها محسوب می شوند. این نرم افزارها می توانند به شکل قابل ملاحظه ای فرآیند را برای شما تسهیل کرده و میزان خطا را به صفر برسانند. به دو نمونه از این نرم افزار ها اشاره می کنیم.

بایب بیس،  BibBase

این نرم افزار رایگان که در پلتفرم آنلاین و پلاگین در دسترس است، مورد استفاده بسیاری از نویسندگان است.

رف بیس RefBase

این نرم افزار در سال 2003 طراحی شده است و کاملا رایگان می باشد. شما می توانید تنها در قالب پلتفرم وب از آن استفاده نمایید.

سخن پایانی

درگذشته هر موضوع و تخصصی قانون ارجاع مخصوص به خودش را داشت، اما امروزه در بین دانشگاه­ ها و کالج­ ها گرایش بیشتری برای انتخاب یک متد و روش برای این کار وجود دارد. محبوب ترین انواع ارجاع دهی و رفرنس نویسی مقالات انگلیسی شامل APA، Chicago، Harvard و MLA می ­شود. این روش ­ها به طور گسترده در بسیاری از تخصص ­های علمی مورد استفاده قرار می­ گیرند. در این مقاله سعی کردیم تمام روش های استناد دهی را شرح دهیم و با ذکر مثال توضیح دهیم. چنانچه مطلب فوق برای شما مفید بود، خوشحال می شویم برای کسب اطلاعات بیشتر در زمینه آموزش گام به گام و استفاده از ابزارهای رفرنسدهی از صفحه نحوه نوشتن منابع در مقاله نیز بازدید کنید.