شابک مجله چیست؟ بررسی تفاوت شابک (ISBN)، شابن (ISSN) و DOI

اگر هنگام چاپ کتاب یا انتشار مقاله با عبارت شابک مجله رو به‌ رو شده ‌اید، احتمالاً این سؤال برایتان پیش آمده که شابک مجله چیست و چه کاربردی دارد؟ واقعیت این است که این عبارت از نظر علمی چندان صحیح نیست. شابک (ISBN) فقط به کتاب‌ ها اختصاص دارد و مجلات از شناسه دیگری به نام شابن (ISSN) استفاده می‌ کنند. با این حال، بسیاری از کاربران این عبارت را در موتورهای جست ‌وجو وارد می‌ کنند و به همین دلیل تصمیم گرفتیم در این مقاله، تفاوت شابک، شابن و DOI را به زبان ساده توضیح دهیم تا دیگر ابهامی برایتان باقی نماند.

شابک (ISBN) چیست؟

شابک یا شماره استاندارد بین‌المللی کتاب (International Standard Book Number)، شناسه ‌ای استاندارد است که به هر کتاب یک شماره منحصربه ‌فرد اختصاص می ‌دهد. این شناسه در گذشته ۱۰ رقمی بود، اما امروزه به‌ صورت ۱۳ رقمی صادر می ‌شود و مانند شناسنامه کتاب عمل می ‌کند.

هر کتاب، صرف ‌نظر از موضوع، نویسنده یا ناشر، تنها یک شابک اختصاصی دارد که از طریق آن در کتابخانه ‌ها، مراکز نشر، سامانه‌ های فروش کتاب و پایگاه‌ های اطلاعاتی قابل شناسایی است. نکته مهم این است که در تجدید چاپ یک کتاب، اگر محتوای آن تغییر نکند، شماره شابک نیز تغییر نخواهد کرد.

چرا شابک اهمیت دارد؟

چند وقت پیش دانشجویی با موسسسه مقالیتو تماس گرفت و گفت که همه می ‌گویند برای چاپ کتاب باید شابک بگیرم، اما اصلاً این شماره چه کاربردی دارد؟

این سؤال، یکی از رایج‌ ترین ابهاماتی است که نویسندگان، دانشجویان و پژوهشگران با آن رو به ‌رو می ‌شوند.

در پاسخ به او توضیح دادیم که شابک فقط یک عدد ساده نیست. بلکه شناسه رسمی هر کتاب است. وجود این شناسه باعث می‌ شود کتاب در بانک ‌های اطلاعاتی، کتابخانه‌ ها، فروشگاه‌ های اینترنتی و مراکز پخش به ‌راحتی شناسایی شود و با سایر کتاب‌ها اشتباه گرفته نشود. به بیان ساده، همان ‌طور که هر فرد دارای کد ملی منحصربه ‌فرد است، هر کتاب نیز با شماره شابک شناخته می ‌شود.

استفاده از شابک چه مزایایی دارد؟

باید حواسمان باشد که اختصاص شابک تنها یک الزام اداری نیست، بلکه مزایای متعددی برای نویسنده، ناشر، کتاب‌ فروشان و حتی خوانندگان دارد. مهم ‌ترین مزایای آن عبارت‌اند از:

• ایجاد یک شناسه منحصربه ‌فرد برای هر کتاب
• تسهیل ثبت اطلاعات کتاب در کتابخانه‌ ها و پایگاه‌ های اطلاعاتی
• افزایش سرعت جست ‌وجو، سفارش، فروش و توزیع کتاب
• جلوگیری از اشتباه در شناسایی کتاب ‌های مشابه
• تسهیل مدیریت اطلاعات کتاب در سامانه‌ های رایانه ‌ای

به همین دلیل، شابک یکی از مهم ‌ترین استانداردهای بین ‌المللی در صنعت نشر محسوب می ‌شود.

ساختار شابک چگونه است؟

شاید برایتان جالب باشد بدانید که اعداد شابک به‌ صورت تصادفی انتخاب نمی ‌شوند. هر شابک ۱۳ رقمی از چند بخش تشکیل شده است که هر بخش اطلاعات مشخصی را در اختیار ناشران و مراکز ثبت کتاب قرار می ‌دهد. این بخش ‌ها شامل پیش ‌شماره استاندارد بین ‌المللی، شناسه کشور یا منطقه زبانی، شناسه ناشر، شناسه اختصاصی کتاب و رقم کنترل هستند. رقم کنترل برای بررسی صحت شماره شابک استفاده می ‌شود و به جلوگیری از خطا در ثبت یا وارد کردن آن کمک می‌ کند. ترکیب این بخش‌ ها باعث می ‌شود هر کتاب یک شناسه منحصربه ‌فرد داشته باشد و در سطح بین ‌المللی به‌ راحتی قابل شناسایی باشد.

آیا مجله هم به شابک نیاز دارد؟

واقعیت این است که مجلات شابک ندارند. از آنجا که مجلات به‌ صورت دوره‌ ای منتشر می ‌شوند، برای شناسایی آن ‌ها از شناسه‌ ای به نام شابن (ISSN) یا شماره استاندارد بین‌ المللی پیایندها استفاده می ‌شود. هر مجله چاپی یا الکترونیکی، پس از دریافت ISSN، در کتابخانه‌ ها، مراکز نمایه ‌سازی و پایگاه‌ های علمی با همین شناسه شناخته می ‌شود. بنابراین اگر هدف شما انتشار مقاله در یک مجله علمی باشد، نیازی به دریافت شابک نخواهید داشت؛ زیرا شابک فقط برای کتاب صادر می ‌شود.

تفاوت شابک (ISBN) و شابن (ISSN)

بسیاری از افراد این دو شناسه را با یکدیگر اشتباه می ‌گیرند، در حالی که هرکدام کاربرد متفاوتی دارند. معمولا دانشجویانی که به ما مراجعه می کنند تفاوت این دو را نمی دانند و این مسئله باعث گمراهی آنان می شود. کارشناسان ما همیشه به زبان ساده این موضوع را توضیح می دهند.

به‌ جای شابک، مقالات ISI چه شناسه ‌ای دارند؟

برخلاف کتاب ‌ها، مجلات علمی و مقالات ISI شابک ندارند. مهم‌ ترین شناسه این مقالات DOI است. و این یک کد دائمی و منحصربه ‌فرد است که به هر مقاله علمی اختصاص داده می ‌شود و امکان جست ‌وجو، استناد و دسترسی به آن را حتی در صورت تغییر آدرس اینترنتی مقاله فراهم می ‌کند. اگر قصد انتشار مقاله در مجلات ISI را دارید، آشنایی با DOI و نحوه استفاده از آن اهمیت بیشتری نسبت به شابک خواهد داشت.

سخن پایانی

دانستیم که اگرچه عبارت شابک مجله یکی از جست ‌وجوهای رایج کاربران است، اما از نظر علمی صحیح نیست. شابک (ISBN) تنها به کتاب‌ ها اختصاص دارد، در حالی که مجلات با ISSN و مقالات علمی با DOI شناخته می ‌شوند. شناخت تفاوت این شناسه ‌ها، از بروز اشتباه هنگام چاپ کتاب، ارسال مقاله یا انتخاب مجله جلوگیری می‌ کند و به پژوهشگران کمک می‌ کند با آگاهی بیشتری مسیر انتشار آثار علمی خود را طی کنند. اگر برای  نحوه ثبت مقاله در ISI به راهنمایی نیاز دارید، کارشناسان مجموعه ما آماده ‌اند تا از انتخاب مجله مناسب تا آماده ‌سازی و ارسال مقاله، در کنار شما باشند.