برای بسیاری از نویسندگان، به خصوص نویسندگان تازه کار این سوال پیش می آید که مجله علمی ترویجی چیست؟ یا چه مقاله هایی در این مجلات چاپ می شوند؟ باید گفت که مقاله علمی ترویجی (Scientific Extension Journal) نشریه ای است که با هدف ساده سازی مفاهیم پیچیده علمی و انتقال دانش از محیط های آکادمیک به جامعه و صنعت منتشر میشود. در واقع، هدف این دسته از مقالات جمع آوری و ساده سازی تمام منابع در دسترس درباره یک موضوع (در قالب مقالهای تازه) می باشد. مقالاتی با این ویژگی ها در مجلاتی علمی ترویجی به چاپ می رسند.
ژورنال ترویجی چیست؟
انواع مقالات علمی ترویجی
مقالات علمی ترویجی به ترویج دانش، بررسی یک موضوع و ایدههای پژوهشگران در یک زمینه خاص میپردازند. از جمله انواع مقالات ترویجی میشود به مقالات مروری، تدوینی، ترجمه ای و تحلیلی اشاره کرد.
یکی از دانشجویانی که به مجموعه ما مراجعه کرده بود می گفت که علاقه به نویسندگی و پژوهش دارد ولی تازه کار و مبتدی بود. از کارشناسان ما درخواست کرد توضیحاتی درباره انواع مقالات علمی ترویجی به او بدهیم تا بتواند تصمیم درستی برای شروع نگارش مقاله خود بگیرد. به او گفتیم که این گونه مقالات به چهار دسته تقسیم می شوند که به شرح زیر است.
۱-مقالات علمی ترویجی مروری
این مقالات، پژوهشهای انجام شده در یک حوزه مشخص را گردآوری و بررسی می کنند. در این نوع مقالات، نویسنده به طور جامع به مرور و تحلیل ادبیات موجود در یک زمینه خاص می پردازد و مقالات ترویجی مروری معمولاً به روزرسانیهایی از پیشرفت ها و تغییرات در زمینه ای خاص رو بررسی می کنند.
۲-مقالات ترویجی تدوینی
در مقالات ترویجی تدوینی، نویسنده با مطالعه و بررسی پژوهش های قبل از خودش، نظریهها، دیدگاهها و پیشنهادات خودش را در مورد یک موضوع مشخص ارائه میدهد. این مقالات به عنوان یک پل بین تحقیقات پایه ای و کاربردی عمل میکنند. با این توضیحات دانشجوی عزیزمان بسیار از مقاله ترویجی تدوینی استقبال کرد، ولی خواستیم که در تصمیم گیری عجله نکند و با موارد دیگر هم آشنا شود.
۳-مقالات علمی ترویجی ترجمه ای
در ادامه توضیحات رسیدیم به مقاله ترویجی ترجمه ای که این مقالات، یک مقاله علمی معتبر و مهم را به زبان دیگر ترجمه می کنند. در واقع نویسنده اطلاعات منتشر شده در یک زبان خاص رو به زبان دیگری ترجمه می کند. این مقالات به تبادل دانش بین محققان از دیگر کشورها کمک می کنند و شما به راحتی میتوانید با ترجمه انگلیسی به فارسی مقالات معتبر آن ها را به عنوان مقاله ترویجی در مجلات داخلی چاپ کنید.
۴-مقالات علمی ترویجی تحلیل
این مقالات علاوه بر جمع آوری پژوهشهای قبلی، به تحلیل نتایج هم پرداخته و نتایج را با تفسیر جدیدی به مخاطبان ارائه میکنند. در این نوع مقالات، نویسنده به تحلیل دقیق مسائل و مشکلاتی که به یک زمینه خاص مربوط است، میپردازد و این مقالات معمولا از ارزش و اعتبار بالاتری برخوردارهستند.
با توضیحاتی که به دانشجوی عزیز دادیم، او کاملا درست و منطقی توانست مقاله خود را برای نگارش انتخاب کند و بسیار رضایت داشت که با کارشناسان مجموعه مشورت کرده است.
ویژگیهای اصلی مجلات علمی ترویجی
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| هدف | افزایش آگاهی علمی و آموزش مفاهیم |
| نوع مقاله | مروری، تحلیلی، آموزشی |
| نوآوری پژوهشی | معمولاً ندارد (بر پایه منابع قبلی است) |
| روش تحقیق مستقل | ندارد یا بسیار محدود است |
| زبان نگارش | روانتر و قابلفهمتر از مقالات پژوهشی |
| مخاطبان | دانشجویان، مدرسان، علاقهمندان حوزه علمی |
| تمرکز | توضیح «آنچه میدانیم» نه کشف «چیز جدید» |
| پیچیدگی آماری | معمولاً فاقد تحلیلهای آماری سنگین |
| نقش منابع | استفاده گسترده برای جمعبندی دانش موجود |
هدف این مجلات ارتقای سطح اطلاعات خوانندگان در زمینه یک موضوع علمی است. در این حالت نتایج را با نظر خود تفسیر می کنند که این کار باعث ایجاد ایده های جدیدی به زبان ساده تر می شود و این موضوع سبب می شود این مجلات خاص و پرکاربرد باشند.
الف)جامعه مخاطب گسترده
مخاطبان این مجلات فقط پژوهشگران نیستند، بلکه شامل دانشجویان، و علاقه مندان به آن حوزه علمی نیز میشوند. این مسئله مهمی است زیرا محدودیتی ایجاد نمی کند.
ب)سادگی در بیان
مطالب به زبانی ساده تر تدوین می شوند تا برای افراد غیرمتخصص در آن گرایش خاص نیز کاملا قابل درک باشد و قابل استفاده باشد.
ساختار مقالات علمی ترویجی
مقالات علمی ترویجی دارای ساختاری ساده هستند و معمولاً شامل مقدمه، بدنه تحلیلی، جمعبندی و منابع می باشند. در این نوع مقالات تأکید بر رواننویسی، استفاده از منابع معتبر و پرهیز از اصطلاحات بسیار تخصصی است. همچنین انسجام مطالب و کاربردی بودن محتوا در مقالات علمی ترویجی از معیارهای اصلی به شمار می رود. در مقاله علمی ترویجی، چینش مطالب باید به گونه ای باشد که خواننده به تدریج از طرح مسئله به درک جامع موضوع برسد و تمرکز اصلی بر استخراج پیام های کاربردی از منابع معتبر است.
جایگاه مجلات علمی ترویجی در ارتقای رزومه علمی
با توجه به تجربه ده ساله کارشناسان ما که جزء بهترین محققان نیز هستند، می توان گفت، اگرچه اعتبار مجلات علمی ترویجی از نظر امتیاز پژوهشی کمتر از مجلات علمی پژوهشی است، اما این مجلات نقش مهمی در تقویت رزومه علمی، به ویژه برای دانشجویان و پژوهشگران تازه کار دارند. انتشار مقاله در این مجلات نشان دهنده تسلط نویسنده بر مبانی نظری، توان تحلیل علمی و قدرت انتقال مفاهیم است و میتواند مقدمه ای برای ورود به فضای پژوهش حرفه ای باشد. معمولا این نوع مقالات به دانشجویان ارشد که می خواهند به تازگی وارد حوزه پژوهش شوند پیشنهاد می شود.
تفاوت اصلی مجله علمی ترویجی با مجله علمی پژوهشی
| معیار مقایسه | مجله علمی ترویجی | مجله علمی پژوهشی |
| هدف اصلی | آموزش، تبیین و انتقال دانش موجود | تولید دانش جدید و حل یک مسئله علمی |
| ماهیت مقاله | مروری، تحلیلی و آموزشی | پژوهش اصیل (Original Research) |
| نوآوری علمی | معمولاً نوآوری ندارد؛ بازپردازش دانش پیشین | دارای یافته و دستاورد جدید علمی |
| روش تحقیق | غالباً فاقد روش تحقیق مستقل | دارای روششناسی دقیق و مشخص |
| دادهگیری و تحلیل آماری | معمولاً ندارد یا بسیار محدود است | بخش اصلی مقاله را تشکیل میدهد |
| ساختار مقاله | انعطافپذیر و سادهتر | دارای ساختار استاندارد (مقدمه، روش، یافتهها، بحث) |
| زبان نگارش | روان، آموزشی و قابل فهمتر | تخصصی، فنی و مبتنی بر ادبیات علمی |
| مخاطبان | دانشجویان، علاقهمندان و جامعه علمی گسترده | پژوهشگران و متخصصان همان حوزه |
| هدف از انتشار | ارتقای آگاهی و توسعه دانش کاربردی | گسترش مرزهای علم |
| نیاز به فرضیه و سؤال پژوهش | الزامی نیست | کاملاً ضروری است |
| داوری علمی | معمولاً سادهتر و با حساسیت کمتر | داوری سختگیرانه و تخصصی |
| میزان استناد به منابع | زیاد، برای توضیح و آموزش مطالب | هدفمند، برای پشتیبانی از پژوهش |
| کاربرد برای رزومه علمی | امتیاز دارد اما کمتر از پژوهشی | دارای بالاترین امتیاز علمی و دانشگاهی |
| کاربرد در ارتقا یا مصاحبه دکتری | معمولاً نقش تکمیلی دارد | بسیار تعیینکننده و مهم |
| نمونه موضوعات | «مروری بر روشهای…»، «آشنایی با مفاهیم…» | «بررسی تجربی…»، «ارائه مدل…» |
مقاله علمی ترویجی با هدف آموزش و انتقال دانش موجود نوشته میشود و تمرکز آن بر ساده سازی مفاهیم، تحلیل منابع و افزایش فهم مخاطب است، در حالیکه مقاله علمی پژوهشی بر تولید دانش جدید، ارائه دادههای نو و پاسخ به یک مسئله پژوهشی مشخص می باشد. در مقاله ترویجی معمولا روش تحقیق مستقل، داده گیری و تحلیل آماری گسترده وجود ندارد و نگارش آن روان تر است، اما مقاله علمی پژوهشی نیازمند چارچوب روششناسی دقیق، فرضیه، نتایج قابل سنجش و بحث علمی عمیق میباشد. همچنین مخاطب مقاله ترویجی گسترده تر است، در حالی که مقاله پژوهشی اغلب متخصصان همان حوزه علمی را می طلبد. برای دیدن مطالب بیشتر در مورد مقاله علمی پژوهشی از صفحه مقاله علمی پژوهشی چیست بازدید کنید.
